Hazır yazılım mı kaynak kod mu? Acente yazılımında kiralama ve satın alma

Bir acente yazılım projesine başladığında ilk büyük karar teknik değil, ticaridir: yazılımı kiralamak mı, kaynak kodunu satın almak mı? Hazır yazılım mı kaynak kod mu sorusunun cevabı; ilk yatırımı, ekibinizin yapısını, yeni özellikleri ne kadar hızlı alabileceğinizi ve bir tedarikçi API'si değiştiğinde kimin çalışacağını belirler. DIJI.TECH uçak bileti yazılımı için iki modeli de sunduğumuzdan, bu rehberde ikisini taraf tutmadan karşılaştırıyoruz. Rakam vermiyoruz; fiyat, kapsam ve modele göre teklifle belirlenir.

Yazılım kiralama (SaaS) nedir?

Yazılım kiralama (SaaS), acentenin yazılımı satın almadan kullandığı ve uygulamanın sağlayıcının bulut altyapısında çalıştığı bir hizmet modelidir. NIST'in bulut bilişim tanımına göre bu modelde kullanıcı sağlayıcının uygulamasını kullanır; ağ, sunucu, işletim sistemi ve depolama gibi altta yatan altyapıyı yönetmez.

Acente açısından bu, şu anlama gelir: sunucuları, güvenlik güncellemelerini, yedeklemeyi ve tedarikçi bağlantılarının bakımını yazılım sağlayıcısı yürütür. Acente kendi markası, kendi tedarikçi anlaşmaları ve kendi fiyatlandırma kurallarıyla satış yapar. Çok kiracılı (multi-tenant) bir platformda her acentenin verisi ve tedarikçi hesapları ayrı tutulur.

Kaynak kod satın almak ne demek?

Kaynak kod satın almak, yazılımın kaynak kodunun sözleşmede belirlenen haklarla acenteye devredilmesi ve acentenin yazılımı kendi altyapısında çalıştırıp geliştirebilmesidir. Bu modelde yazılım bir hizmet değil, acentenin sahip olduğu bir varlıktır.

Kaynak kodla birlikte sorumluluk da el değiştirir. Sunucuların kurulması ve işletilmesi, güvenlik yapılandırması, yedekleme, izleme ve her türlü güncelleme acentenin ya da acentenin anlaştığı ekibin işi hâline gelir. Hangi hakların devredildiği, yani kodun kullanılması, değiştirilmesi ve üçüncü kişilere devredilmesi, sözleşmeyle belirlenir; bu maddeleri teklif aşamasında yazılı olarak netleştirmeniz gerekir.

Kiralama ile kaynak kod arasındaki temel farklar

İki model arasındaki fark, maliyetin zamana yayılışından çok sorumluluğun kimde olduğudur. Aşağıdaki tablo başlıca farkları özetler:

Tablodaki her satır bir soruya karşılık gelir: o işi yarın kim yapacak? Kiralamada cevap çoğunlukla "sağlayıcı", kaynak kodda "biz"dir.

Uçak bileti yazılımında bakım yükü neden ağırdır?

Uçak bileti yazılımında bakım yükü ağırdır, çünkü yazılımın değeri bağlı olduğu dış sistemlerden gelir ve bu sistemler sürekli değişir. Bir rezervasyon sitesi kendi başına çalışmaz; GDS'lere, havayollarının NDC servislerine, konsolidatörlere, sanal POS'lara ve muhasebe sistemlerine bağlıdır.

DIJI.TECH yazılımındaki bağlantıların çeşitliliği bu yükün boyutunu gösterir:

• Uçuş tedarikçileri: Amadeus, Sabre ve Travelport gibi GDS'ler; Turkish Airlines, Pegasus ve AJet NDC bağlantıları; BiletBank, BiletAll ve AERTiCKET gibi konsolidatörler. Her birinin protokolü ve sürümü farklıdır; örneğin Pegasus NDC 21.3, AJet ise Crane NDC v20.1 ile bağlanır.
• Ödeme: Bankalardan ödeme kuruluşlarına ve uluslararası altyapılara uzanan 20 sanal POS ve ödeme adaptörü.
• Muhasebe ve e-belge: Paraşüt, Luca, Logo Netsis, Arkman ve SYS bağlantıları.
• Bildirim: e-posta ve SMS sağlayıcıları.

Bu bağlantılardan biri sürüm değiştirdiğinde, yeni bir alan zorunlu hâle geldiğinde ya da bir kuralı değiştiğinde yazılımın da güncellenmesi gerekir. Mevzuat da değişir: e-belge kuralları ve kart taksit sınırları düzenleyici kararlarla güncellenir. Kiralama modelinde bu takip sağlayıcının işidir; kaynak kod modelinde ise ekibinizin sürekli gündemidir. Toplam bakım yükü, tek bir bağlantının değil, onlarca bağlantının değişim hızının toplamıdır.

Güvenlik ve uyumluluk sorumluluğu kimde?

Güvenlik ve uyumluluk sorumluluğu, yazılımı ve veriyi işleten taraftadır. Bilet satışında iki tür hassas veri işlenir: ödeme kartı verisi ve yolcuların kimlik, pasaport ve iletişim bilgileri.

PCI DSS yükümlülüğü kart verisinin geçtiği sistemi işleten tarafa düşer; kaynak kodu kendi sunucusunda çalıştıran acente bu denetimin doğrudan muhatabı olur. Kiralamada DIJI.TECH'in PCI DSS uyumlu ödeme altyapısı, AWS barındırması ve Cloudflare katmanı bu yükü üstlenir; acentenin üye işyeri olarak yükümlülükleri ise kendi POS sözleşmesine göre belirlenir.

Yolcu verisi için de benzer bir tablo geçerlidir: verinin saklandığı sunucuların erişim kontrolü, yedeklenmesi ve kayıtların tutulması işleten tarafın görevidir. Kaynak kod modelini seçmeden önce bu işleri kimin yürüteceğini netleştirmeniz gerekir.

Özelleştirme ve marka

Özelleştirme, kaynak kodun en güçlü yanıdır ama kiralamada da sanıldığından geniştir. Kaynak kodda kodun tamamı üzerinde değişiklik yapabilirsiniz; bunun bedeli, her değişikliğin sonraki güncellemelerle uyumunu sizin sağlamanızdır.

Kiralama modelinde özelleştirme çoğu zaman ayarlar ve tasarım üzerinden yapılır. DIJI.TECH'te B2C satış sitesi kendi alan adınızda, logonuz ve renklerinizle yayınlanır; site bazında tema ve hazır presetler, sayfa içi görsel editör, Türkçe, İngilizce, Rusça ve Arapça dil desteği bulunur ve özel tasarım mümkündür. Fiyatlandırma tarafında markup kural motoru, satış kanalından yolcu tipine kadar pek çok kriterle kendi kâr kurallarınızı tanımlamanızı sağlar. Marka tarafını white label uçak bileti sistemi sayfasında ayrıntılı anlattık.

Kiralamada hangi işler acentede kalır?

Kiralama, acentenin bütün teknik işleri devretmesi anlamına gelir ama işin ticari ve operasyonel tarafı acentede kalır. Kiralama modelinde de acentenin yürüttüğü başlıca işler şunlardır:

• Tedarikçi anlaşmaları: GDS, havayolu ve konsolidatör anlaşmalarını yapmak ve erişim bilgilerini tanımlamak.
• Fiyatlandırma: Markup kurallarını, servis bedellerini ve kanal bazlı kâr oranlarını belirlemek.
• Acente ağı: Alt acenteleri açmak, kredi limitlerini ve tedarikçi yetkilerini yönetmek.
• Tahsilat: Sanal POS sözleşmelerini yapmak ve ödeme ayarlarını tanımlamak.
• İçerik: Satış sitesindeki kampanyaları, sayfaları ve duyuruları güncellemek.
• Operasyon: İptal, iade ve tarife değişikliği taleplerini sonuçlandırmak.
• Muhasebe ayarları: KDV oranları, istisna kodları ve belge ayarlarını mali müşavirle belirlemek.

Kaynak kod modelinde bu listenin üzerine bütün teknik işler eklenir. Bu yüzden karşılaştırmayı "teknik iş var mı yok mu" diye değil, "teknik işi kim yapacak" diye yapmak gerekir.

Hangi acenteye hangisi uygun?

Kiralama, kendi yazılım ekibi olmayan ve odağını satışa vermek isteyen acenteler için; kaynak kod ise yazılımı stratejik bir varlık olarak gören ve onu geliştirecek ekibi olan acenteler için uygundur. Aşağıdaki senaryolar kararı somutlaştırır:

Profiliniz tabloda net bir yere oturmuyorsa, önce kiralama ile başlayıp ihtiyaçlarınız netleştikçe kaynak kod seçeneğini değerlendirmek de bir yoldur; bunun koşullarını sağlayıcıyla baştan konuşmanız gerekir.

Toplam sahip olma maliyetinde hangi kalemler var?

Toplam sahip olma maliyeti, yazılımın ilk bedeline ek olarak onu yıllarca çalışır tutmanın tüm giderlerini kapsar. Kiralama ile kaynak kodu karşılaştırırken yalnızca ilk teklifleri değil, aşağıdaki kalemleri birlikte değerlendirin:

• Barındırma: Sunucu, veritabanı, CDN ve yedekleme giderleri.
• Ekip: Yazılım geliştirici, sistem yöneticisi ve güvenlik sorumlusu maliyeti.
• Bakım: Tedarikçi API güncellemeleri, hata düzeltmeleri ve mevzuat değişikliklerine uyum.
• Güvenlik ve denetim: Kart verisi ve kişisel veri için gereken önlemler ve denetimler.
• Fırsat maliyeti: Ekibinizin bakım yerine satışa ayırabileceği zaman.
• Kesinti riski: Bir bağlantının çalışmadığı her saatte kaybedilen satış.

Kiralama modelinde bu kalemlerin büyük kısmı kullanım bedelinin içindedir. Kaynak kodda ise ilk yatırımın üzerine her yıl eklenir. Maliyet kalemlerinin ayrıntısını uçak bileti yazılımı fiyatları sayfasında bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Kiralama ile kaynak kod arasında karar verirken acentelerin en sık düştüğü hatalar şunlardır:

• Yalnızca ilk teklifi karşılaştırmak: Kaynak kodun ilk bedeli ile kiralamanın birkaç aylık bedelini yan yana koymak, sonraki yılların bakım ve ekip maliyetini gizler.
• Ekibi sonradan düşünmek: Kaynak kodu satın alıp onu yönetecek ekibi sonra kurmaya çalışmak, ilk aylarda bakımın aksamasına yol açar.
• Bağlantı sayısını küçümsemek: Bir uçak bileti yazılımında onlarca tedarikçi, ödeme ve muhasebe bağlantısı bulunur; her biri ayrı bir bakım kalemidir.
• Sözleşmeyi ayrıntılandırmamak: Kaynak kodda devredilen haklar, kiralamada ise veri ve marka varlıklarının teslimi yazılı hâle getirilmezse ileride anlaşmazlık çıkabilir.
• Bilet kesme yetkisini yazılımdan beklemek: Hangi model seçilirse seçilsin, bilet kesme yetkisi IATA akreditasyonundan veya konsolidatör anlaşmasından gelir.

Karar vermeden önce sorulacak sorular

Karar vermeden önce sağlayıcıya ve kendi ekibinize şu soruları sorun:

1. Yazılım ekibimiz var mı, yoksa kurmamız mı gerekecek?
2. Tedarikçi API'lerindeki değişiklikleri kim, ne kadar sürede yansıtacak?
3. Kaynak kod alırsak hangi haklar devrediliyor, güncellemeler ve destek dahil mi?
4. Kart verisi ve yolcu verisi hangi sunucularda tutulacak, güvenliğinden kim sorumlu?
5. Kiralamada verilerimizi ve marka varlıklarımızı gerektiğinde nasıl alabiliriz?
6. Kurulum ne kadar sürecek ve hangi adımlardan oluşacak?

Bu soruların cevapları, iki teklif arasındaki farkı rakamlardan daha net gösterir. Cevapları yazılı alın ve bir yıl sonraki durumu da düşünün: bugün yeterli görünen bir ekip, bağlantı sayısı ve satış kanalları arttığında yetersiz kalabilir. Kiralamada ise sağlayıcının yol haritasının sizin büyüme planınızla uyumlu olup olmadığını sorgulayın; ihtiyaç duyduğunuz bir özelliğin ne zaman ve hangi koşulla geleceğini önceden konuşun. Yazılım seçiminin diğer kriterleri için uçak bileti yazılımı nasıl seçilir rehberine bakabilirsiniz.

DIJI.TECH'te iki model nasıl işler?

DIJI.TECH'te acenteler yazılımı kiralayabilir veya kaynak kodunu satın alabilir; iki modelde de fiyat, kapsama göre teklifle belirlenir. 2019'dan beri kullanılan platform, 100'ü aşkın entegrasyonuyla GDS ve konsolidatörler üzerinden 950'den fazla havayolunun biletini satabilmeyi sağlar. Kurulum ortalama iki hafta sürer; iOS ve Android uygulamaları da mağazalarda yayınlanabilir.

Hangi modeli seçerseniz seçin, bilet satışı için TÜRSAB belgesi gerekir ve tedarikçi anlaşmaları acentenize aittir. Modellerin acentenize göre nasıl şekilleneceğini görmek için demo talep edebilirsiniz.