IATA nedir?

IATA (International Air Transport Association), dünya havayollarını temsil eden ve havayolu ile seyahat satıcıları arasındaki ortak kuralları, kodları ve mutabakat sistemlerini belirleyen uluslararası ticaret birliğidir. Türkçe klavyede sıkça "ıata" olarak da yazılır. IATA'nın tarihçe sayfasına göre birlik 19 Nisan 1945'te Küba'nın başkenti Havana'da kurulmuştur ve bugün 120 ülkeden 370'in üzerinde üyesi vardır.

IATA ne iş yapar?

IATA, havayolu sektörünün ortak dilini oluşturan standartları ve ticari sistemleri yöneten birliktir. Havayollarının ve havalimanlarının kodlarını belirler, acente satışlarının mutabakatını BSP ile yürütür, veri alışverişi için NDC gibi standartlar yayımlar ve acentelerin akreditasyonunu yönetir. Bir acentenin günlük işinde karşılaştığı birçok kavramın arkasında IATA standardı vardır:

• Kodlar: Havayollarının iki karakterli tanımlayıcıları (TK, PC gibi) ve havalimanlarının üç harfli kodları (IST, SAW, ESB gibi).
• BSP: Akredite acentelerin bilet satışlarını havayollarıyla tek düzende raporladığı ve ödediği BSP sistemi.
• NDC: Havayolunun zengin içeriğini acenteye taşıyan XML tabanlı NDC standardı.
• EMD: Koltuk, bagaj gibi ek hizmetler için düzenlenen elektronik belge standardı.
• Elektronik bilet: Kâğıt biletten elektronik bilete geçiş de IATA'nın öncülük ettiği bir sektör projesiydi.

IATA acentesi ne demektir?

IATA acentesi, IATA tarafından akredite edilen ve kendi IATA numarasıyla BSP üzerinden bilet kesebilen seyahat acentesidir. Akreditasyon, IATA'nın belirlediği finansal güvence ve operasyonel şartların karşılanmasıyla verilir ve acente bu şartları sürdürmekle yükümlüdür. Akredite acenteler, BSP'ye katılan havayollarının biletlerini bu havayollarının verdiği biletleme yetkisi çerçevesinde, her biriyle ayrı hesaplaşmadan satabilir.

IATA ayrıca akredite olmayan seyahat satıcıları için TIDS adlı ücretsiz bir tanımlama programı sunar. TIDS kodu, tedarikçilerin acentenin rezervasyonlarını tanımasını sağlar; IATA'nın sayfası bu programı bir tanımlama aracı olarak anlatır, bilet kesme yetkisi olarak değil.

IATA'lı ve IATA'sız acente farkı

IATA'lı acente bileti kendi yetkisiyle keser; IATA'sız acente ise biletlemeyi genellikle bir konsolidatöre bırakır. İki model arasındaki fark, maliyet ve sorumluluk dağılımındadır: IATA'lı acente finansal güvenceyi, BSP ödemelerini ve ADM'leri doğrudan üstlenir; IATA'sız acente ise bu yükleri konsolidatörle yaptığı sözleşmeye göre paylaşır.

Akreditasyon sürecini IATA acentesi nasıl olunur, akreditasyonsuz satışı ise IATA olmadan uçak bileti satışı rehberinde ele aldık.

IATA kodları nelerdir?

IATA kodları, havayollarını, havalimanlarını ve acenteleri sektör genelinde tek anlamlı biçimde tanımlayan kısaltmalardır. Havayolları iki karakterle, havalimanları üç harfle tanımlanır; bilet numaralarının başındaki üç rakam biletin hangi havayoluna ait olduğunu gösterir. Bu kodlarla bilet aramasında, PNR'da ve e-bilette sürekli karşılaşılır:

IATA ile TÜRSAB arasındaki fark

IATA uluslararası bir havayolu birliğidir; TÜRSAB ise Türkiye'deki seyahat acentelerinin bağlı olduğu meslek birliğidir. Türkiye'de seyahat acentesi olarak faaliyet göstermek için TÜRSAB belgesi gerekir; IATA akreditasyonu ise bilet kesme yetkisi ve BSP erişimi için ayrıca alınır. Yani bir acente TÜRSAB belgesine sahip olup IATA'sız çalışabilir, ancak IATA'lı olup TÜRSAB belgesi olmadan Türkiye'de acentecilik yapamaz. Belge süreci için TÜRSAB belgesi nasıl alınır rehberine bakabilirsiniz.

Uçak bileti yazılımında IATA

Bilet kesme yetkisi bir yazılımdan değil, IATA akreditasyonundan veya bir konsolidatörle yapılan anlaşmadan gelir. Yazılım bu yetkiyi kullanmanın aracıdır: IATA'lı acente kendi GDS ve NDC hesaplarını bağlar, IATA'sız acente konsolidatör bağlantısıyla satış yapar. DIJI.TECH'in uçak bileti yazılımı her iki modeli de destekler:

• IATA'lı acentelerin kendi Amadeus, Sabre veya Travelport hesapları ve havayolu NDC bağlantıları yazılımda tedarikçi hesabı (credential) olarak tanımlanır.
• IATA'sız acenteler Biletbank, Biletall, AERTiCKET veya Parto CRS gibi konsolidatör bağlantılarıyla satış yapar.

İki model aynı arama ekranında birlikte kullanılabilir. IATA'lı bir acente, B2B portal üzerinden kendi yetkisini IATA'sız alt acentelerine de açabilir; bu durumda hangi tedarikçi hesabının hangi alt acenteye açık olacağı acente bazında belirlenir.