GDS mi NDC mi? Acenteler için farklar, artılar ve seçim rehberi

GDS mi NDC mi sorusu, uçak bileti satan her acentenin teknik altyapısını kurarken karşılaştığı ilk büyük karardır. Bir tarafta uzun süredir acente satışının ana kanalı olan küresel dağıtım sistemleri (GDS), diğer tarafta havayollarının kendi içeriğini doğrudan sunduğu IATA standardı NDC var. Bu rehberde iki kanalın ne olduğunu, farklarını ve Türkiye pazarında hangi durumda hangisinin öne çıktığını anlatıyoruz. Kısa cevap: çoğu acente için mesele "hangisi" değil, "hangi oranda ikisi birden"dir.

GDS nedir?

GDS (Global Distribution System, küresel dağıtım sistemi), çok sayıda havayolunun uçuş, kontenjan, fiyat ve kural verisini tek bir bağlantıda toplayan ve acentelere sunan sistemdir. Başlıca GDS sağlayıcıları arasında Amadeus, Sabre ve Travelport (Galileo) yer alır. Acente tek bir GDS anlaşmasıyla yüzlerce havayolunun tarifeli uçuşunu arayabilir ve biletleyebilir.

GDS'nin acente için değeri üç noktada toplanır:

• Kapsam: Tek bağlantıyla çok sayıda havayoluna, özellikle tam hizmet veren tarifeli havayollarına ve aktarmalı uluslararası rotalara erişim.
• Standart süreçler: Rezervasyon, biletleme, iptal ve değişiklik süreçleri havayolundan havayoluna büyük ölçüde benzer işler.
• Olgunluk: GDS süreçleri uzun süredir kullanıldığı için operasyon ekipleri ve satış yazılımları bu akışlara alışkındır.

GDS'nin sınırı ise içeriğin havayolunun kendi kanalındaki kadar zengin olmayabilmesidir. Havayolunun yeni paketleri, görsel ürün açıklamaları veya özel ek hizmetleri GDS'de her zaman aynı şekilde yer almayabilir.

NDC nedir?

NDC (New Distribution Capability), IATA'nın başlattığı ve sektörün desteklediği bir program kapsamında geliştirilen, havayolları ile acenteler arasındaki iletişimi güçlendiren XML tabanlı bir veri iletim standardıdır. IATA'nın tanımıyla NDC, havayollarının dağıtım kanalından bağımsız olarak müşteriye uygun teklifler oluşturup dağıtmasını sağlayan, teklif (offer) ve sipariş (order) yönetimine dayalı bir veri değişim formatıdır.

IATA'ya göre NDC'nin çözmeye çalıştığı sorunlar; ürün farklılaştırma ve pazara çıkış süresi, havayolu içeriğine tam ve zengin erişim ve şeffaf bir alışveriş deneyimidir. Standart, herhangi bir üçüncü taraf, aracı, teknoloji sağlayıcı veya IATA üyesi olmayan kuruluş tarafından uygulanabilir. Programı destekleyen ilk IATA kararı (Resolution 787) Ekim 2012 tarihlidir ve standart düzenli olarak yeni sürümlerle güncellenir; IATA'nın sayfasında 2024 tarihli NDC 24.1 sürümü yer alır.

Acente açısından NDC'nin pratik anlamı şudur: havayolu, kendi paketlerini (branded fare), ek hizmetlerini ve kampanyalarını acenteye kendi web sitesinde sunduğuna yakın bir zenginlikle iletebilir.

GDS ile NDC arasındaki farklar nelerdir?

GDS ile NDC arasındaki temel fark, içeriğin kaynağı ve zenginliğidir. GDS, birçok havayolunun içeriğini standart bir formatta toplayan aracıdır; NDC ise havayolunun kendi oluşturduğu teklifi doğrudan acenteye taşıyan standarttır. GDS kapsamda, NDC ise paket, ek hizmet ve havayoluna özel içerikte güçlüdür.

Bu tablo bir kazanan belirlemez; iki kanalın farklı ihtiyaçlara cevap verdiğini gösterir. Uzun mesafeli, aktarmalı ve çok havayollu rotalarda GDS'nin kapsamı vazgeçilmezdir. Satışınızın büyük kısmını oluşturan birkaç havayolunda ise NDC'nin içerik ve ek hizmet avantajı belirleyici olur.

Paket (branded fare) ve ek hizmet satışında fark nedir?

Paket ve ek hizmet satışında NDC'nin avantajı, havayolunun kendi kurguladığı paketleri ve hizmetleri acente ekranına aynı ayrıntıyla taşımasıdır. GDS'de de paketler gösterilebilir, ancak hangi paketlerin ve hangi ayrıntıların görüneceği havayolunun GDS'de sunduğu içerikle sınırlıdır. Ek hizmetlerde fark daha belirgindir: koltuk haritası, ek bagaj ve yemek gibi hizmetler NDC'de havayolunun teklifinin parçası olarak gelir.

Bu fark müşteri deneyimine doğrudan yansır. Yolcu, havayolunun sitesinde gördüğü "hafif", "standart" veya "esnek" gibi paketleri bagaj, değişiklik ve iade haklarıyla yan yana acentenin ekranında da görebildiğinde, havayolunun sitesine geçmeden satın alma kararını acentede verebilir. Paket kavramını branded fare sözlük maddesinde açıkladık.

Satış sonrası işlemlerde GDS ve NDC nasıl farklılaşır?

Satış sonrası işlemlerde (void, iade, değişiklik) GDS süreçleri havayolundan havayoluna büyük ölçüde benzer işler; NDC'de ise her havayolu, kendi NDC uygulamasında hangi satış sonrası işlemleri desteklediğini ayrı belirler. Bu nedenle NDC bağlantısı seçerken yalnızca arama ve satışı değil, iptal, iade ve değişiklik desteğini de kontrol etmek gerekir.

Pratikte acente için önemli olan, her bağlantıda hangi işlemin otomatik, hangisinin operasyon ekibi üzerinden yürüyeceğini baştan bilmektir. Örneğin bir bağlantı void ve iadeyi otomatik desteklerken değişikliği (reissue) desteklemeyebilir; bu durumda değişiklik talebi havayolunun kendi kanalı veya operasyon ekibi üzerinden yürütülür. Aynı durum GDS bağlantıları için de geçerlidir: kullanılan API'nin hangi satış sonrası işlemleri sunduğu, süreci belirler. Bu ayrımı netleştirmeden satışa başlayan bir acente, ilk iade ve değişiklik taleplerinde beklenmedik bir operasyon yüküyle karşılaşabilir.

Üçüncü kanal: konsolidatör ve LCC bağlantıları

GDS ve NDC dışında acentelerin sık kullandığı üçüncü bir içerik kaynağı vardır: konsolidatörlerin XML/API servisleri ve düşük maliyetli havayollarını (LCC) toplayan sağlayıcılar. Konsolidatörler kendi GDS, NDC ve havayolu anlaşmalarını alt acentelere tek bağlantıda sunar; LCC toplayıcıları ise GDS'de yer almayan veya sınırlı yer alan düşük maliyetli havayollarına erişim sağlar.

IATA akreditasyonu olmayan acenteler için konsolidatör çoğu zaman hem GDS hem NDC içeriğine erişimin pratik yoludur. Bu modeli IATA olmadan uçak bileti satışı rehberinde ayrıntılı anlattık.

Türkiye'de NDC'nin önemi nedir?

Türkiye'de NDC'nin önemi, acentelerin sık sattığı Turkish Airlines, Pegasus ve AJet (eski adıyla AnadoluJet) gibi havayollarının içeriğine NDC üzerinden doğrudan erişilebilmesinden gelir. Bu havayollarında NDC bağlantısı, paketlerin, koltuk seçiminin ve ek hizmetlerin acente ekranında doğrudan satılabilmesini sağlar; bu da müşteriye havayolunun kendi sitesindekine yakın bir deneyim sunar.

Türkiye'deki havayollarının NDC uygulamaları farklı teknik sürümlere dayanır; örneğin DIJI.TECH yazılımında Pegasus bağlantısı NDC 21.3, AJet bağlantısı Crane NDC v20.1 ile çalışır, SunExpress ise iFlyRes altyapısı üzerinden NDC/SOAP ile bağlanır. Bu farklılık, her havayolu için ayrı entegrasyon ve bakım gerektiği anlamına gelir; NDC'nin "her havayolu ayrı bağlantı" özelliğinin pratik sonucudur.

Kurumsal satışta da NDC'nin ayrı bir rolü vardır: havayolunun kurumsal anlaşma kodlarıyla özel fiyat alınması gibi işlemler, havayolunun NDC kanalında desteklendiği ölçüde acente ekranına taşınabilir. NDC bağlantılarının yazılımda nasıl çalıştığını NDC entegrasyonu sayfasında bulabilirsiniz.

ONE Order nedir ve neden takip edilmeli?

ONE Order, IATA'nın sipariş yönetimini modernleştirmeye yönelik sektör girişimidir. IATA'ya göre amaç, bugünkü rezervasyon kayıtlarını (PNR) ve bilet kayıtlarını (e-bilet ve EMD) kademeli olarak kaldırıp bunları tek bir perakende ve müşteri odaklı sipariş (Order) kaydında birleştirmektir. NDC'nin teklif tarafını, ONE Order ise sipariş tarafını dönüştürür.

Acente açısından bunun anlamı, bugünkü PNR ve bilet numarası mantığının uzun vadede değişecek olmasıdır. IATA bu geçiş için bir takvim vermez; ancak NDC bağlantılarına yatırım yapan bir acente, bu dönüşüme de daha hazırlıklı olur. Bugün için PNR, e-bilet ve EMD kavramları geçerliliğini korur.

Acenteniz için GDS mi NDC mi?

Acenteniz için doğru seçim satış profilinize bağlıdır: satışlarınız çok sayıda havayoluna ve uzun mesafeli aktarmalı rotalara dağılıyorsa GDS öncelikli olmalıdır; satışlarınız birkaç havayolunda yoğunlaşıyor ve ek hizmet satışı önemliyse bu havayollarının NDC bağlantıları öne çıkar. Çoğu acente için en dengeli çözüm, ikisini aynı arama ekranında birleştiren hibrit modeldir.

Karar verirken şu soruları sorun:

• Satış dağılımı: Satışlarınızın ne kadarı ilk üç havayolunda yoğunlaşıyor?
• Ek hizmet: Müşterileriniz koltuk, ek bagaj ve paket seçimine ne kadar önem veriyor?
• Rota tipi: İç hat ve kısa mesafeli dış hat mı, yoksa uzun mesafeli ve aktarmalı rotalar mı ağırlıkta?
• Ticari yapı: IATA akreditasyonunuz ve GDS anlaşmanız var mı, yoksa içeriğe konsolidatör üzerinden mi erişiyorsunuz?
• Operasyon: Ekibiniz farklı havayollarının farklı satış sonrası kurallarını yönetebilecek mi?

Yazılım GDS ve NDC'yi nasıl birleştirir?

Hibrit modelin işe yaraması için GDS, NDC ve konsolidatör sonuçlarının aynı arama ekranında, aynı filtre ve fiyat kurallarıyla gösterilmesi gerekir. DIJI.TECH'in uçak bileti yazılımı, arama isteğini bağlı tüm tedarikçilere aynı anda gönderir ve sonuçları her tedarikçi cevap verdikçe tek listede birleştirir.

Yazılımdaki bağlantılar ve kodda tanımlı yetenekleri şöyle özetlenebilir:

Bu yapının pratik sonuçları şunlardır: gidiş ve dönüş farklı kaynaklardan seçildiğinde her bacak kendi PNR'ıyla oluşturulur (split-PNR); markup kural motorunda tedarikçi kriteri sayesinde GDS ve NDC kaynaklarına farklı kâr uygulanabilir; koltuk haritası ve ek bagaj gibi hizmetler B2B portalda destekleyen NDC bağlantılarında bilet öncesi veya sonrası satılabilir. Reissue (bilet değişikliği) ise yazılımda Travelport ve Turkish Airlines bağlantılarında yapılır. Tüm uçuş bağlantılarının listesi uçuş entegrasyonları sayfasındadır.